موز کاوندیش بارور شد؛ راه تازه نجات موز از پاناما

آینده موز، یکی از محبوب ترین میوه های جهان، به یکی از پیچیده ترین چالش های کشاورزی تبدیل شده است. پژوهشگران پروژه یلووی در هلند می گویند با تولید نوعی موز کاوندیش کاملاً بارور به نام یلودیش، راه تازه ای برای اصلاح نژاد و مقاوم سازی این میوه باز کرده اند؛ دستاوردی که می تواند امیدها برای جلوگیری از نابودی گسترده موز را زنده کند.

موز کاوندیش همان موز زردرنگ آشنایی است که بخش بزرگی از بازار جهانی را در اختیار دارد. اما مشکل اینجاست که این گونه تنوع ژنتیکی بسیار کمی دارد و معمولاً نابارور است. کشاورزان آن را از طریق پاجوش تکثیر می کنند و همین یکنواختی ژنتیکی، گیاه را در برابر بیماری های کشنده آسیب پذیر کرده است.

تهدید پاناما و سیگاتوکای سیاه

کاوندیش از دهه ۱۹۵۰ جایگزین گونه گروس میشل شد که بیماری پاناما تولید تجاری آن را به شدت کاهش داده بود. اکنون خود کاوندیش با سویه ای از همین بیماری به نام نژاد گرمسیری ۴ یا TR4 روبه رو شده است. به گفته خوزه دِ وگا، متخصص ژنومیک گیاهی، این بیماری از جنوب شرق آسیا به استرالیا، آفریقا، خاورمیانه و آمریکای لاتین گسترش یافته است. گزارش هایی از شیوع بیماری در اکوادور، بزرگ ترین صادرکننده موز جهان، در دسامبر ۲۰۲۵ نگرانی ها را بیشتر کرده است.

پروژه یلووی در سال ۲۰۲۰ در هلند با همکاری شرکت تولیدکننده موز چیکیتا و شرکت زیست فناوری کشاورزی کی جین راه اندازی شد. پژوهشگران این پروژه با روش های غیرتراریخته نوعی کاوندیش کاملاً بارور به نام یلودیش تولید کرده اند. هدف نهایی، پرورش موزهایی است که ضمن حفظ طعم و ویژگی های تجاری کاوندیش، در برابر بیماری های خطرناکی مانند پاناما و سیگاتوکای سیاه مقاومت بیشتری داشته باشند.

بارورشدن کاوندیش به این معنا است که دانشمندان می توانند آن را با گونه های دیگر موز تلاقی دهند و نسل های جدیدی با ویژگی های ژنتیکی متنوع به وجود آورند. از میان این گیاهان می توان نمونه هایی را انتخاب کرد که در برابر بیماری ها مقاوم باشند و محصول مناسبی تولید کنند. این گروه امیدوار است تا سال ۲۰۳۰ دست کم یک گونه تجاری جدید را به صورت محدود در اختیار شرکای خود قرار دهد.

هنوز زود برای جشن گرفتن

با این حال، هنوز جزئیات روش تولید یلودیش و تعداد کروموزوم های آن منتشر نشده است و پژوهشگران مستقل نمی توانند درباره تمام جنبه های این دستاورد قضاوت کنند. جیمز دیل، استاد دانشگاه فناوری کوئینزلند، هشدار می دهد موزهای حاصل از تلاقی ممکن است از نظر طعم، شکل و اندازه با کاوندیش تفاوت زیادی داشته باشند. بنابراین گونه جایگزین باید علاوه بر مقاومت در برابر بیماری، بازدهی بالا و طعم مطلوبی داشته باشد.

در همین حال، پیتر استدمن، مدیر پایداری شرکت چیکیتا، معتقد است اصلاح مداوم کاوندیش مشکل اصلی را برطرف نمی کند؛ زیرا همچنان کشت گسترده یک گونه با تنوع ژنتیکی محدود ادامه پیدا می کند. با این وجود، اگر یلودیش بتواند امکان اصلاح نژاد گسترده کاوندیش را فراهم کند، پژوهشگران برای نخستین بار فرصت خواهند داشت گونه های متنوعی از این موز محبوب تولید کنند و وابستگی صنعت موز به گیاهان تقریباً یکسان را کاهش دهند.

n

منبع: زومیت